Günümüzde Moda Olan DEHB ile Gerçek Olan DEHB Arasındaki Fark

      Son yıllarda DEHB hakkında konuşulma biçimi değişti. Sosyal medyada, kısa videolarda ve günlük dilde bu kavram çok daha görünür hale geldi. Bir şey unutmak, sıkılmak, dikkatin dağılması ya da üretken olamamak artık bazen doğrudan “DEHB” ile açıklanıyor. Bu görünürlük önemli çünkü uzun yıllar boyunca birçok insan yaşadığı deneyimi isimlendiremedi. Özellikle yetişkinlikte dikkat farklılıkları yaşayan kişiler için bu konuşmalar bir farkındalık alanı oluşturdu. Ama görünürlüğün artmasıyla birlikte başka bir şey de ortaya çıktı:

DEHB’nin günlük insan deneyimleriyle tamamen aynı şeymiş gibi anlatılması. Ve burada önemli bir ayrım oluşuyor.

      Çünkü herkes dikkatini kaybedebilir. Herkes erteleyebilir. Herkes bazen dağınık olabilir. Herkes bir konuşma sırasında başka şeyler düşünebilir. Ama gerçek DEHB, bunların daha sık yaşanması değildir. Gerçek DEHB çoğu zaman bir yoğunluk, süreklilik ve işlevsellik meselesidir.

      Moda olan anlatıda DEHB bazen yalnızca “çok sıkılan”, “bir şeylere takıntılı olan”, “çok yaratıcı olan” ya da “aynı anda çok şey düşünen” biri gibi sunuluyor. Hatta bazen hızlı konuşmak, unutkan olmak ya da telefonu sık kontrol etmek bile DEHB göstergesi gibi anlatılabiliyor. Oysa gerçek yaşamda DEHB çoğu zaman dışarıdan görüldüğü kadar eğlenceli ya da estetik görünmez. Çünkü mesele yalnızca dikkat dağınıklığı değildir.

• Bazen yapılacak şeyi saatlerce düşünüp başlayamamaktır.
• Bazen çok istemene rağmen organize olamamaktır.
• Bazen sürekli geç kalmak, zamanı hissedememek, önemli işleri unutmak ya da günlük yaşamın beklenenden fazla enerji istemesidir.

Ve en zor kısmı şu olabilir: 

     Kişi çoğu zaman ne yapması gerektiğini bilir. Ama yapmak ile başlamak arasında görünmeyen bir mesafe vardır. DEHB’nin sosyal medyada romantize edilen taraflarından biri de hiperfokustur. Saatlerce tek bir konuya odaklanabilmek dışarıdan süper güç gibi görünebilir. Ama hiperfokus her zaman avantaj değildir. Çünkü bazen kişi yemek yemeyi, su içmeyi, mesajları ya da sorumluluklarını unutacak kadar bir şeye gömülebilir. Ve bu odak çoğu zaman istenilen anda açılıp kapanmaz.

       Benzer şekilde dürtüsellik de çoğu zaman yanlış anlaşılır. Dürtüsellik yalnızca ani karar vermek değildir. Bazen konuşmadan önce duramamak, gereğinden fazla harcama yapmak, duyguların yoğun yaşanması, anlık rahatlama arayışı ya da “neden yaptığımı bilmiyorum” hissiyle davranmak şeklinde ortaya çıkabilir.

       Bir başka fark ise görünmeyen emektir. Gerçek DEHB yaşayan birçok insan dışarıdan oldukça düzenli görünebilir. Ama bu düzen kendiliğinden oluşmaz. Hatırlatıcılar, notlar, tekrarlar, rutinler, sürekli kendini kontrol etme, unutmayı telafi etme çabası… Bazen insanlar yalnızca sonucu görür ama o sonucun arkasındaki zihinsel emeği fark etmez.  Bu yüzden birçok kişi uzun yıllar boyunca kendini yalnızca “disiplinsiz”, “tembel” ya da “dağınık” sanabilir. Çünkü DEHB her zaman hareketli görünmez.  Özellikle yetişkinlerde ve bazı kişilerde yaşanan deneyim daha sessiz olabilir.

• Dışarıdan sakin ama içeride sürekli çalışan bir zihin.
• Sürekli açık sekmeler.
• Bitmeyen iç konuşmalar.
• Yarım kalan başlangıçlar.
• Ve açıklanamayan bir yorgunluk.

Bu noktada önemli bir denge var. Bir yandan her unutkanlığı ya da her dikkat kaymasını DEHB olarak yorumlamak doğru değil. Diğer yandan insanların yaşadığı gerçek zorlukları “herkes böyle” diyerek küçümsemek de doğru değil. Çünkü insan deneyimi bir spektrumdur.

• Herkes dikkatini kaybedebilir. Ama herkes dikkatini düzenlemekte sürekli zorlanmaz.
• Herkes erteleyebilir. Ama herkes yapmak istediği şeylere tekrar tekrar başlayamaz halde kalmaz.
• Herkes yorulabilir. Ama herkes günlük yaşamı görünmez bir zihinsel dirençle yaşamaz.
• Belki de şöyle bir soru yanlıştır: “Benim de dikkatim dağılıyor, acaba DEHB miyim?”
• Belki daha doğru soru şudur: “Bu durum hayatımı ne kadar etkiliyor?”

       Çünkü gerçek DEHB, bir kişilik özelliği ya da internet estetiği değildir. Bu; dikkat, yürütücü işlevler, motivasyon ve günlük yaşam üzerinde etkisi olabilen bir nörogelişimsel farklılıktır. Ve onu anlamak, onu romantize etmekten çok daha değerlidir.

 Not: Bu yazı bilgilendirme ve farkındalık amacıyla hazırlanmıştır. DEHB tanısı yalnızca yetkin sağlık profesyonelleri tarafından değerlendirilir.