DAĞINIK ZİHİN

         Bazı insanlar için eleştiri yalnızca eleştiridir. Birkaç dakika can sıkar ve sonra hayat devam eder. Ancak DEHB yaşayan birçok kişi için aynı durum çok daha yoğun hissedilebilir. Kısa bir mesajın tonu, cevapsız bırakılan bir konuşma, yapılan küçük bir eleştiri ya da dışlanmış gibi hissettiren bir olay günlerce zihinde kalabilir. Bu durum çoğu zaman reddedilme hassasiyeti olarak adlandırılır.       Reddedilme hassasiyeti, kişinin gerçek ya da algılanan eleştirilere, dışlanmaya veya onaylanmamaya karşı normalden daha yoğun duygusal tepki vermesi anlamına gelir. Her DEHB'li birey bunu yaşamaz ancak araştırmalar ve klinik gözlemler, bu deneyimin DEHB topluluğunda oldukça yaygın olduğunu göstermektedir. Burada önemli olan nokta şudur: Kişi yalnızca üzülmez. Bazen yaşadığı duygu fiziksel bir acıya benzeyecek kadar yoğun olabilir. Küçük görünen bir olay, zihinde çok daha büyük bir anlam kazanabilir. Bunun nedenlerinden biri, DEHB'nin yalnızca d...

      DEHB yalnızca dikkat dağınıklığından ibaret değildir. Birçok insan için bu deneyimin en görünmeyen taraflarından biri “maskeleme”dir. Çünkü bazı kişiler yaşadığı zorlukları dışarıya göstermemeyi çok erken yaşlarda öğrenir.      Maskeleme; kişinin yaşadığı dikkat, duygu düzenleme, unutkanlık ya da sosyal zorlanmaları gizlemek için bilinçli ya da bilinçsiz şekilde geliştirdiği uyum davranışlarını ifade eder. Dışarıdan bakıldığında kişi oldukça düzenli, sakin ya da kontrollü görünebilir. Ancak bu görüntünün arkasında sürekli çalışan bir telafi sistemi olabilir. Bazı insanlar hiçbir şeyi unutmamak için aşırı not alır. Bazıları geç kalmamak için sürekli alarm kurar. Bazıları konuşmalarda dikkati dağılmasın diye bütün enerjisini karşı tarafı takip etmeye harcar. Dışarıdan “başarıyla idare ediyor” gibi görünen bu durum, içeride ciddi bir zihinsel yük yaratabilir.Çünkü maskeleme yalnızca davranışı değiştirmek değildir. Aynı zamanda sürekli kendini kontrol etm...

          DEHB denince insanların aklına genellikle tek bir şey gelir: odaklanamamak. Ancak DEHB yaşayan birçok kişinin anlattığı deneyim, yalnızca “dikkatin dağılması” değildir. Hatta bazen sorun dikkat eksikliği değil; dikkati başlatmak, yönlendirmek, sürdürmek ve gerektiğinde başka bir şeye geçirmekle ilgilidir.  Bu ayrım küçük görünse de deneyimi anlamak açısından oldukça önemlidir. Çünkü DEHB’de zihin çoğu zaman boş değildir. Tam tersine, bazen aynı anda çok fazla şey işlemeye çalışıyor olabilir.        Dışarıdan bakıldığında kişi masanın başında oturuyor, telefona bakıyor ya da işe başlamıyor gibi görünebilir. Ama içeride başka bir şey yaşanıyor olabilir. Yapılması gereken görev, günün planı, başka düşünceler, geçmiş bir konuşma, açlık hissi, odadaki ses, bir fikir, bir endişe… Zihin aynı anda birçok sinyali işlemeye çalışabilir. Bu yüzden odak problemi bazen dikkatin yokluğu değil, dikkatin dağılmış halde bulunması gibi hissedile...

          Son yıllarda daha sık duyulan kavramlardan biri de AuDHD . İlk kez duyan biri için yeni bir tanı gibi gelebilir, ancak AuDHD aslında resmi bir tanı adı değildir. Bu terim, otizm özellikleri ile DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu) özelliklerinin aynı kişide birlikte görülmesini anlatmak için kullanılan bir ifade olarak ortaya çıkmıştır.        Uzun yıllar boyunca bu iki profil birbirine zıt yapılar gibi değerlendirildi. Birinin varlığının diğerini dışladığı düşünülüyordu. Ancak günümüzde bazı insanların her iki profile ait özellikleri birlikte yaşayabildiği daha fazla kabul görüyor. Bu nedenle AuDHD, tek bir durumdan çok iki farklı işleyiş biçiminin aynı sistem içinde bulunması gibi düşünülebilir. Bu deneyim dışarıdan bakıldığında bazen çelişkili görünebilir. Bir yan düzen, tekrar ve öngörülebilirlik isteyebilirken; diğer yan yenilik, hareket ve değişim arayabilir. Bir gün plan yapmak rahatlatıcı gelirken, ertesi gün ...

      Son yıllarda DEHB hakkında konuşulma biçimi değişti. Sosyal medyada, kısa videolarda ve günlük dilde bu kavram çok daha görünür hale geldi. Bir şey unutmak, sıkılmak, dikkatin dağılması ya da üretken olamamak artık bazen doğrudan “DEHB” ile açıklanıyor. Bu görünürlük önemli çünkü uzun yıllar boyunca birçok insan yaşadığı deneyimi isimlendiremedi. Özellikle yetişkinlikte dikkat farklılıkları yaşayan kişiler için bu konuşmalar bir farkındalık alanı oluşturdu. Ama görünürlüğün artmasıyla birlikte başka bir şey de ortaya çıktı: DEHB’nin günlük insan deneyimleriyle tamamen aynı şeymiş gibi anlatılması. Ve burada önemli bir ayrım oluşuyor.       Çünkü herkes dikkatini kaybedebilir. Herkes erteleyebilir. Herkes bazen dağınık olabilir. Herkes bir konuşma sırasında başka şeyler düşünebilir. Ama gerçek DEHB, bunların daha sık yaşanması değildir. Gerçek DEHB çoğu zaman bir yoğunluk, süreklilik ve işlevsellik meselesidir.       Moda olan anlatıda D...

          Dışarıdan bakıldığında basit görünür. Yapılması gereken bir iş vardır ama kişi başlayamaz. Zaman geçer, baskı artar, yapılacaklar büyür ama beden hâlâ hareketsizdir. Bu durum çoğu zaman “üşenmek”, “ertelemek” ya da “isteksizlik” olarak yorumlanır. Oysa DEHB felci yaşayan biri için mesele çoğu zaman istememek değil, başlayamamaktır.       DEHB felci, resmi bir tıbbi tanı terimi değildir ancak dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu yaşayan birçok kişinin tarif ettiği yoğun bir zihinsel kilitlenme halini anlatır. Bu durumda kişi ne yapması gerektiğini bilir ama zihni ile eylem arasındaki bağlantı sanki geçici olarak kopmuş gibidir.       Bu deneyim çoğu zaman görünmezdir çünkü dışarıdan kişi yalnızca oturuyor gibi görünür. Ama içeride yoğun bir hareket vardır. Zihin aynı anda onlarca düşünce üretir: yapılması gerekenler, yetişmeyen işler, başlanamayan görevler, suçluluk hissi, zaman baskısı… Tüm bunlar üst üste bindiğind...